Święto Narodowe Trzeciego Maja

Dzisiaj obchodzimy kolejną rocznicę Konstytucji 3 Maja, którą uchwalono w 1791r. Została ona zaprojektowana w celu zlikwidowania narastających w ciągu wieków wad systemu politycznego Rzeczypospolitej szlacheckiej. Na mocy tej najwyższej ustawy, Rzeczpospolita stawała się monarchią konstytucyjną. W tym najwyższym akcie prawnym ukazywała się silna jak na polskie tradycje centralna władza wykonawcza w postaci Króla, wreszcie istotne prerogatywy, jakie zachowywał władca w sejmie, przesądzają o tym, że ustrój stworzony wbrew temu co się obecnie mówi nie był świętem demokracji, tylko monarchii co potwierdzała też wprowadzona zasada nieodpowiedzialności monarchy, wyrażona sformułowaniem: „Osoba króla jest święta i bezpieczna od wszystkiego”. W aktach konstytucji zostały zakazane konfederacje, zasada liberum veto, prawo wyborcze mieli tylko mężczyźni posiadający majątek a dzięki dziedziczności tronu zlikwidowano porządek bezkrólewia, ponieważ po śmierci Stanisława Poniatowskiego, korona miała powrócić do rąk dynastii Wettynów i królem miał zostać Fryderyk August III. Konstytucja 3 Maja na miejsce Rzeczypospolitej tworzyła Królestwo Polskie z dziedzicznym Monarchą. W monarchii tej zachowano pierwiastek republikański i demokratyczny, jednak znacznie ograniczony ponieważ odebrano mianowicie prawa głosu szlachcie nie posiadającej majątku, rezerwując je dla posesjonatów – czyli ludzi posiadających jakąkolwiek nieruchomość. Także patrząc na to ze współczesnej perspektywy, z demokracją Konstytucja 3 Maja miała niewiele wspólnego.

Ciekawie wyglądał trójpodział władzy. Władzę ustawodawczą miał stanowić dwuizbowy parlament, składający się z sejmu – 204 posłów spośród szlachty i 24 plenipotentów miast – oraz senatu złożonego z biskupów, wojewodów, kasztelanów i ministrów pod przewodnictwem króla, o ograniczonej roli. Funkcję wykonawczą miał sprawować król i odpowiedzialny przed sejmem rząd, nazwany Strażą Praw, który tworzyło tylko 5 ministrów czyli ministrowie policji, pieczęci (spraw wewnętrznych), skarbu, wojny i spraw zagranicznych. Król mógł powoływać ministrów, senatorów, biskupów, oficerów i urzędników, a podczas wojny był wodzem naczelnym armii. Rolę sądowniczą w państwie powierzano niezależnym trybunałom. Planowano reformę sądownictwa oraz utworzenie sądów ziemskich i miejskich, a także Trybunału Koronnego i sądów asesorskich. Władza ustawodawcza miała przejść w ręce sejmu. Zlikwidowane zostało liberum veto, a decyzje miał być podejmowane większością głosów.

Konstytucja 3 Maja zachowywała wiele z tradycji Rzeczypospolitej, jednak zmieniała diametralnie ustrój państwa. Była dowodem na to, iż Polacy są zdolni do posiadania samodzielnego bytu państwowego. Jej owoce zostały jednak zaprzepaszczone przez zdrajców oraz ościenne państwa czyli Rosję, Prusy i Austrię, które widząc próbę wzmocnienia Rzeczpospolitej solidną podstawą prawną przeprowadziły kolejne najazdy zbrojne i rozbiór Rzeczpospolitej w 1795r. Konstytucja 3 maja była jedną z ostatnich prób wyjścia naszego Państwa spod jarzma państw ościennych.

KONSTYTUCJA_3_MAJA Zapis Audio.ogg

2 myśli nt. „Święto Narodowe Trzeciego Maja”

  1. Konstytucja

    Czy Senat ma sens?
    Czy posłów powinno być 460? Czy może 360?
    Czy prezydent powinien być wybierany w wyborach powszechnych?
    A jeśli tak, to czy nie on powinien formułować rząd?
    Czy euro powinno być naszą walutą?
    Co zrobić z zapisami, które zacierają świecki charakter państwa?
    Czy rodzina to związek mężczyzny i kobiety!?
    Pytań dotyczących Konstytucji jest wiele!

  2. Ruch Poparcia Palikota
    Ustawę zasadniczą można zmieniać, ale z umiarem – to główne przesłanie debaty “Czy i jak zmieniać Konstytucję?” z udziałem profesorów Ewy Łętowskiej, Jana Hartmana i Radosława Markowskiego zorganizowanej przez Plan Zmian w 222-gą rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Według prof. Hartmana zmiany wymaga Art. 25, który zobowiązuje władze RP do zachowania “bezstronności w sprawach przekonań religijnych, światopogladowych i filozoficznych”, przewidując jednak zawarcie umowy międzynarodowej ze Stolicą Apostolską (konkordatu). Zapisy te są sprzeczne: w imię rzeczywistej neutralności światopoglądowej Państwa konstytucyjne umocowanie konkordatu powinno zostać uchylone. Prof. Łętowska broniła obecnego kształtu Konstytucji, zwracając jednak uwagę na zasadność rozszerzenia zakresu skargi konstytucyjnej przewidzianej w Art. 79. Umieszczenie dostępności internetu w katalogu praw obywatelskich nie jest jej zdaniem konieczne. Prof. Markowski zwrócił uwagę na historyczny kontekst powstania Senatu – wyższa izba parlamentu miała rację bytu w momencie transformacji ustrojowej, kiedy wybrany w wolnych wyborach Senat miał równoważyć skomponowany w wyniku politycznego konktraktu Sejm. W dzisiejszych warunkach dalsze istnienie Senatu jest niepotrzebne. Podział władzy wykonawczej pomiędzy prezydenta i rząd usunąć można zwiększając kompetencje tego ostatniego, czego uzupełnieniem powinno być odejście od bezposrednich wyborów głowy państwa. Prof. Markowski bronił obowiązującej ordynacji wyborczej do Sejmu (która wspiera wewnątrzpartyjną demokrację i zapewnia parlamentarną reprezentację mniejszościowych poglądów) oraz był sceptyczny co do celowości wprowadzenia parytetu płci na listach wyborczych. W podsumowaniu dyskusji, eksperci zwrócili uwagę na fakt, że ewentualna nowelizacja Konstytucji powinna być związana z procesem redefiniowania Unii Europejskiej, który trwać będzie w najbliższych latach. dr Krzysztof Iszkowski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>